تاریخ پول در ایران: از دریک تا ریال

1. ۱

   ضرب سکهٔ شاهی در دورهٔ داریوش یکم آغاز شد: دریک زرین و سیگلوس سیمین.

2. ۲

   نقش روی هر دو، شاه یا قهرمان تاجدار در حال دویدن با کمان و نیزه است؛ پشت سکه فقط یک فرورفتگی مستطیلی (نقش سنبه) دارد و نوشته ندارد.

3. ۳

   چون نام شاه روی این سکه‌ها نیست، انتساب به فرمانروای خاص بر پایهٔ گونه‌شناسی نقش انجام می‌شود و اغلب قطعی نیست.

4. ۴

   در کنار سکهٔ شاهی، ساتراپ‌ها و شهرهای تابع سکه‌های محلی خود را ضرب می‌کردند.

1. ۱

   واحد اصلی درهم سیمین بود و چهاردرهمی‌ها در ضرابخانه‌های غربی ضرب می‌شد.

2. ۲

   روی سکه نیم‌تنهٔ شاه و پشت آن کماندار نشسته است؛ نوشته‌ها یونانی است و در سده‌های پایانی خط تباه‌شده و نشانه‌های پهلوی اشکانی دیده می‌شود.

3. ۳

   بسیاری از شاهان عنوان «ارشک» را به کار می‌بردند، از این رو شناسایی بر پایهٔ ریخت چهره، تاج و شمارهٔ کاتالوگ سلوود انجام می‌شود.

1. ۱

   درهم سیمین پهن و نازک، سکهٔ اصلی بود؛ روی آن نیم‌تنهٔ شاه با تاجی ویژهٔ همان شاه و پشت آن آتشدان با دو نگهبان.

2. ۲

   نوشته‌ها به خط پهلوی است. از اواخر سدهٔ پنجم میلادی نشانهٔ کوتاه ضرابخانه و سال پادشاهی به‌طور منظم در پشت سکه آمد.

3. ۳

   تاج از کلیدهای شناسایی شاه است و باید با نوشته‌ها و نقش پشت سنجیده شود؛ آثار گوبل و مجموعهٔ Sylloge Nummorum Sasanidarum (SNS) دو مرجع جدا هستند.

1. ۱

   در دهه‌های نخست پس از فتح، درهم‌های ساسانی با همان نقش و با افزوده‌های کوتاه عربی در حاشیه ضرب می‌شد (سکه‌های عرب-ساسانی).

2. ۲

   اصلاح پولی عبدالملک در سال ۷۷ قمری سکه‌های تمام‌نوشتاری را رایج کرد: دینار زر، درهم سیم و فلس مس.

3. ۳

   سکه‌های سلسله‌های ایرانی (طاهری، سامانی، آل‌بویه، غزنوی، سلجوقی، ایلخانی، تیموری و…) معمولاً نام فرمانروا، ضرابخانه و سال را در متن دارند و با کاتالوگ آلبوم شناسایی می‌شوند.

1. ۱

   واحدهای رایج شاهی، محمودی و عباسی سیمین و تومان به‌عنوان واحد شمارش بود.

2. ۲

   نوشته‌های شیعی و بیت‌های شعری از نشانه‌های سکه‌های صفوی است؛ ضرابخانه‌ها بسیار متعدد بودند.

3. ۳

   نادرشاه و کریم‌خان زند هر یک سکه‌های ویژهٔ خود را ضرب کردند؛ کریم‌خان عنوان «وکیل» را به جای نام شاه به کار برد.

1. ۱

   در دورهٔ فتحعلی‌شاه قران سیمین در کنار تومان زرین رواج یافت.

2. ۲

   تا نیمهٔ دورهٔ ناصرالدین‌شاه سکه‌ها چکشی و در ضرابخانه‌های ولایتی ضرب می‌شد؛ از ۱۸۷۷ میلادی ضرب ماشینی در ضرابخانهٔ تهران آغاز شد.

3. ۳

   نقش شیر و خورشید، تاریخ قمری و نام شاه، نشانه‌های اصلی سکه‌های ماشینی قاجار است.

1. ۱

   در سال ۱۳۱۱ خورشیدی ریال جایگزین قران شد؛ هر ریال برابر ۱۰۰ دینار و تومان واحد شمارش برابر ۱۰ ریال ماند.

2. ۲

   سکه‌های پهلوی شامل انتشارهای دارای تاریخ خورشیدی و نشان شیر و خورشید و نیز سکه‌های زر پهلوی‌اند؛ بهار آزادی متعلق به دورهٔ پس از انقلاب است و نباید در انتشارهای پهلوی قرار گیرد.

3. ۳

   پس از ۱۳۵۷ نشان شیر و خورشید از سکه‌ها حذف شد و سری‌های تازه با نقش‌های مذهبی، تاریخی و طبیعی منتشر شد.

تاریخ‌ها و انتساب‌های این راهنما کلی است. برای هر گونه، مدخل همان گونه و منابع آن را ببینید؛ اگر منابع اختلاف دارند، هر دو نظر در مدخل ثبت شده است.