تمبرها

نخستین تمبرهای پستی ایران، منتشرشده در ۱۸۶۸ م با نقش شیر و خورشید. این انتشار با نام «باقری» شناخته می‌شود و چهار ارزش اسمی دارد؛ کلیشه‌های آن از پروف‌های آلبر بار (Barre) در پاریس گرفته شده است.

شمار دندانه در هر ۲ سانتی‌متر معیار استاندارد اندازه‌گیری دندانهٔ تمبر است. نبود دندانه (imperforate)، دندانهٔ خطی، قابی و رولت هر یک ردهٔ جداگانه‌ای در کاتالوگ‌های تخصصی‌اند.

تمبرهای ایران از ۱۸۶۸ م آغاز می‌شود. گردآوری این حوزه سه ویژگی دارد: نظام شماره‌گذاری ویژهٔ خود (پرسی‌فیلا)، سورشارژهای بسیار پرشمار، و نرخ بالای جعل در دوره‌های کلاسیک.

پس از انتشار نخست ۱۸۶۸، نقش‌مایهٔ شیر و خورشید در چند انتشار پیاپی ادامه یافت. این انتشارها در فرانسه و سپس در ایران چاپ شدند و تفکیک چاپ‌ها کار تخصصی است.

در ۱۹۰۲ م به دلیل کمبود تمبر، در تهران و مشهد تمبرهای موقت با حروف‌چینی ساده چاپ شد. سادگی چاپ همین تمبرها را به یکی از پرجعل‌ترین اقلام تمبرشناسی ایران تبدیل کرده است.

با آغاز دودمان پهلوی، پرترهٔ رضاشاه جای نقش‌مایه‌های قاجاری را گرفت. سری‌های ۱۹۲۵–۱۹۲۹ و سری قطعی ۱۹۳۳ ستون فقرات گردآوری این دوره‌اند.

در ۱۹۳۵ م نام رسمی کشور در مکاتبات بین‌المللی از «Persia» به «Iran» تغییر کرد و موجودی تمبرها با واژهٔ IRAN سورشارژ شد. این سورشارژ مرز روشنی میان دو دورهٔ تمبرشناسی ایران است.

پنی سیاه، منتشرشده در ۱۸۴۰ م در بریتانیا، نخستین تمبر چسب‌دار پستی جهان است و در هر مجموعهٔ کلاسیک جایگاه مرجع دارد.

نخستین تمبرهای امپراتوری عثمانی در ۱۸۶۳ م با نقش طغرای سلطان منتشر شدند و در مجموعه‌های منطقه‌ای ایران به‌عنوان همسایهٔ تمبرشناختی ایران گردآوری می‌شوند.

سه خانوادهٔ اصلی چاپ تمبر عبارت‌اند از چاپ برجستهٔ گراوور (اینتاگلیو)، چاپ مسطح لیتوگرافی و چاپ حروفی (تایپوگرافی). تشخیص روش چاپ، نخستین گام تفکیک چاپ‌های اصلی از چاپ‌های دوباره و تقلبی است.

واترمارک نقشی است که هنگام ساخت کاغذ در خمیر شکل می‌گیرد و در بسیاری از سری‌ها تنها معیار تفکیک چاپ‌های هم‌ظاهر است. جنس و ضخامت کاغذ نیز نشانهٔ مستقلی برای تاریخ‌گذاری چاپ است.

تاریخ پستی به پاکت، مسیر، نرخ و مهر می‌پردازد، نه فقط به خود تمبر. در ایران، مهرهای شهرهای مختلف، مهرهای پست خارجی مستقر در ایران و پاکت‌های عبوری، بخش پرارزش و کم‌کارشده‌ای از این حوزه‌اند.

پس از ۱۳۵۷ ش نقش‌مایهٔ تمبرهای ایران دگرگون شد: پرترهٔ شاه کنار رفت و موضوع‌های انقلاب، دفاع مقدس، مناسبت‌های مذهبی، معماری اسلامی و موضوع‌های فرهنگی و طبیعی جای آن را گرفت. انتشار سالانهٔ مناسبتی و سری‌های تعرفه‌ای به‌طور پیوسته ادامه یافته است.