واژهنامهٔ تخصصی
اصطلاح فارسی همراه با برابر بینالمللی آن آورده میشود تا جستوجو در کاتالوگهای خارجی نیز ممکن باشد.
۱۰۵ اصطلاح
پیشینهٔ مالکیت
Ownership history / provenanceمسیر مستند اثر میان دارندگان و مجموعهها؛ با محل کشف، تاریخ تولید یا گواهی اصالت برابر نیست.
منابع تعریف
- گتی — روشها و منابع پژوهش پیشینهٔ مالکیتGetty — Provenance Research for Mediterranean Antiquities: Methods and ResourcesGettyمشاهدهٔ منبع
فاصلهٔ مستنداتی
Documentation gapبازهای که میان دو مدرکِ شناختهشده اطلاعات کافی ندارد؛ با روایت احتمالی تکمیل نمیشود.
منابع تعریف
- گتی — روشها و منابع پژوهش پیشینهٔ مالکیتGetty — Provenance Research for Mediterranean Antiquities: Methods and ResourcesGettyمشاهدهٔ منبع
اصلاحیهٔ کاتالوگ
Catalogue amendmentتغییر یا تصحیح متن عرضه که باید همراه نسخه و تاریخ در پرونده نگه داشته شود؛ متن اولیه خودکار به نتیجهٔ مستقل تبدیل نمیشود.
منابع تعریف
- گتی — روشها و منابع پژوهش پیشینهٔ مالکیتGetty — Provenance Research for Mediterranean Antiquities: Methods and ResourcesGettyمشاهدهٔ منبع
فهرست قرمز ایکوم
ICOM Red Listابزار معرفی ردههای اموال فرهنگی در معرض خطر تجارت غیرقانونی؛ فهرست اشیای مسروقه یا حکم سرقت یک نمونه نیست.
منابع تعریف
- ایکوم — فهرستهای قرمز اموال فرهنگی در معرض خطرICOM — Red Lists of Cultural Objects at RiskInternational Council of Museumsمشاهدهٔ منبع
گواهی خروج
Export certificateسند مربوط به خروج اثر با دامنه و شرایط مشخص؛ اعتبار و کاربرد آن باید برای کشور، زمان و خود شیء بررسی شود.
منابع تعریف
- یونسکو — متن کنوانسیون ۱۹۷۰ اموال فرهنگیUNESCO — 1970 Convention on Cultural PropertyUNESCO · 1970مشاهدهٔ منبع
قابآینهٔ لاکی
Lacquer mirror caseقاب یا محفظهٔ آینه با پوشش لاکی ثبتشده؛ با قلمدان یکی نیست. عکس متعلق به نمونهٔ قاجار 1932.13 است.

منابع تعریف
- کلیولند — قابآینه با درپوش قاجارCleveland — Mirror Case with Lid (1932.13)مشاهدهٔ منبع
پود افزوده
Supplementary weftپود افزوده در ساختار بافته برای ایجاد طرح؛ فن و مواد هر نمونه باید از همان رکورد نقل شود. نمونهٔ 1926.22 کلیولند این فن را ذکر میکند.
منابع تعریف
- کلیولند — پارچهٔ صفوی با نقش خشخاشCleveland — Textile with field of poppies on a golden ground (1926.22)مشاهدهٔ منبع
برگ آغازین مصور
Frontispiece folioبرگ مصور آغازین کتاب؛ با تمام نسخه برابر نیست. رکورد 1945.169 برگ راستِ آغازنامهٔ دوصفحهای شاهنامه را معرفی میکند.
منابع تعریف
- کلیولند — برگ آغازین شاهنامهٔ تیموریCleveland — Royal Reception in a Landscape (1945.169)مشاهدهٔ منبع
بدنهٔ سفالی
Ceramic body / pasteمادهٔ پختهٔ اصلی ظرف؛ با آستر، لعاب و تزئین سطحی یکی نیست. ترکیب آن از عکس عمومی قطعی تعیین نمیشود.
منابع تعریف
- مؤسسهٔ حفاظت کانادا — حفاظت پیشگیرانهٔ سفال و شیشهCanadian Conservation Institute — Caring for ceramic and glass objectsCanadian Conservation Instituteمشاهدهٔ منبع
آستر رسی
Slipپوشش رسی سطح سفال؛ با لعاب برابر نیست و نام و ترتیب لایهها باید از رکورد یا بررسی همان اثر گرفته شود.
منابع تعریف
- مؤسسهٔ حفاظت کانادا — حفاظت پیشگیرانهٔ سفال و شیشهCanadian Conservation Institute — Caring for ceramic and glass objectsCanadian Conservation Instituteمشاهدهٔ منبع
جلادهی سفال
Burnishingفن پرداخت سطح سفال؛ براقبودن یک عکس بهتنهایی اثبات این فن یا وجود لعاب نیست.
منابع تعریف
- مؤسسهٔ حفاظت کانادا — حفاظت پیشگیرانهٔ سفال و شیشهCanadian Conservation Institute — Caring for ceramic and glass objectsCanadian Conservation Instituteمشاهدهٔ منبع
نشان کف ظرف
Base markنوشته یا نشانهٔ ثبتشده روی کف؛ محل، رنگ و روش اجرا مستقل ثبت میشوند. هر نشان الزاماً نام سازنده نیست.
منابع تعریف
- راهنمای ثبت سفال DAACSDAACS Cataloging Manual: CeramicsDigital Archaeological Archive of Comparative Slaveryمشاهدهٔ منبع
روکاری ترمیمی
Restoration overpaintلایهٔ رنگ افزوده در مداخلهٔ ترمیمی؛ با نقش اصلی یکسان نیست. اختلاف رنگ تنها سرنخ است و مرمت نیازمند مدرک مستقل است.
منابع تعریف
- انجمن حفاظت Icon — پروندهٔ مرمت کاسهٔ کاشانIcon — Kashan bowl: a 13th-century object slowly reveals its secretsمشاهدهٔ منبع
کاشی زرینفام
Luster-painted tileکاشی با فن زرینفام ثبتشده؛ رنگ درخشان عکس بهتنهایی تعیینکنندهٔ فن نیست. نمونهٔ مصور دقیقاً رکورد 1915.524 کاشان است.

منابع تعریف
- کلیولند — کاشی زرینفام کاشانCleveland Museum of Art — Luster Wall Tile with a Couple (1915.524)مشاهدهٔ منبع
شبکهٔ اسطرلاب
Reteجزء شبکهای اسطرلاب مسطح برای نمایش مواضع مرجع ستارگان؛ وجود و وضعیت آن در هر ابزار باید از پروندهٔ همان نمونه بررسی شود.
منابع تعریف
- موزهٔ تاریخ علم آکسفورد — کاتالوگ اسطرلابMuseum of the History of Science, Oxford — Astrolabe Catalogueمشاهدهٔ منبع
- کاتالوگ اسطرلابهای مسطح موزهٔ ملی تاریخ آمریکاPlanispheric Astrolabes from the National Museum of American HistorySharon Gibbs; George Saliba · Smithsonian Institution Press · 1984مشاهدهٔ منبع
عضاده
Alidadeبازوی نشانهروی در ابزارهایی مانند اسطرلاب؛ تاریخ و اصالت این جزء الزاماً با بدنه یکسان نیست.
منابع تعریف
- کاتالوگ اسطرلابهای مسطح موزهٔ ملی تاریخ آمریکاPlanispheric Astrolabes from the National Museum of American HistorySharon Gibbs; George Saliba · Smithsonian Institution Press · 1984مشاهدهٔ منبع
امضای سازندهٔ ابزار
Instrument maker's signatureنام یا نشان روی ابزار که باید با محل و خوانش ثبت شود؛ تطبیق در مرجع امضا بهتنهایی سابقهٔ مالکیت یا اصالت شیء را ثابت نمیکند.
منابع تعریف
- پلانتاریوم ادلر — پایگاه امضای وبسترAdler Planetarium — Webster Signature Databaseمشاهدهٔ منبع
ساعت آفتابی باترفیلد
Butterfield sundialنام نوع در رکوردهای ساعت آفتابی؛ با نام سازندهٔ هر قطعه برابر نیست. تصویر متعلق به نمونهٔ فرانسوی 1942.490 کلیولند است.

منابع تعریف
- کلیولند — ساعت آفتابی باترفیلدCleveland Museum of Art — Butterfield Sundial (1942.490)مشاهدهٔ منبع
فرایند عکاسی
Photographic processترکیب مواد و روشهایی که تصویر عکاسی را ایجاد میکنند؛ با موضوع تصویر یا مدل دوربین یکی نیست و تشخیص آن میتواند به بررسی متخصص نیاز داشته باشد.
منابع تعریف
- خدمات پارکهای ملی آمریکا — مراقبت از فرایندهای عکس تکرنگNPS Conserve O Gram 14/7 — Caring For Photographs: Special Monochrome ProcessesNational Park Serviceمشاهدهٔ منبع
داگروتایپ
Daguerreotypeتصویر عکاسی یکتا روی صفحهٔ مسی نقرهپوش؛ قاب یا ظاهر مشابه از روی فایل دیجیتال بهتنهایی این فرایند را ثابت نمیکند.
منابع تعریف
- موزهٔ جرج ایستمن — فرایندهای عکس و واژهنامهGeorge Eastman Museum — Photographic Processes Video Series & GlossaryGeorge Eastman Museumمشاهدهٔ منبع
آمبروتایپ
Ambrotypeفرایند تصویر عکاسی روی شیشه؛ در پرونده، پایهٔ تصویر را از قاب و پوشش محافظ جدا ثبت کنید.
منابع تعریف
- موزهٔ جرج ایستمن — فرایندهای عکس و واژهنامهGeorge Eastman Museum — Photographic Processes Video Series & GlossaryGeorge Eastman Museumمشاهدهٔ منبع
- خدمات پارکهای ملی آمریکا — مراقبت از فرایندهای عکس تکرنگNPS Conserve O Gram 14/7 — Caring For Photographs: Special Monochrome ProcessesNational Park Serviceمشاهدهٔ منبع
تینتایپ
Tintype / ferrotypeتصویر عکاسی روی پایهٔ آهنی؛ نام انگلیسی آن به معنی صفحهٔ قلع نیست و آزمون خانگی پایه توصیه نمیشود.
منابع تعریف
- موزهٔ جرج ایستمن — فرایندهای عکس و واژهنامهGeorge Eastman Museum — Photographic Processes Video Series & GlossaryGeorge Eastman Museumمشاهدهٔ منبع
- خدمات پارکهای ملی آمریکا — مراقبت از فرایندهای عکس تکرنگNPS Conserve O Gram 14/7 — Caring For Photographs: Special Monochrome ProcessesNational Park Serviceمشاهدهٔ منبع
چاپ آلبومینه
Albumen printچاپ عکاسی کاغذی با آلبومین در ساختار لایهٔ تصویر؛ تاریخ چاپ ممکن است با تاریخ نگاتیو متفاوت باشد.
منابع تعریف
- موزهٔ جرج ایستمن — فرایندهای عکس و واژهنامهGeorge Eastman Museum — Photographic Processes Video Series & GlossaryGeorge Eastman Museumمشاهدهٔ منبع
- راهنمای موزهٔ NPS — مراقبت از مجموعههای عکسNPS Museum Handbook, Part I, Appendix R — Curatorial Care of Photographic CollectionsNational Park Serviceمشاهدهٔ منبع
سیانوتایپ
Cyanotypeفرایند عکاسی مبتنی بر ترکیبات آهن با تصویر آبی؛ رنگ آبی فایل بهتنهایی تشخیص نیست. تصویر نمونهٔ مستند 1997.47 کلیولند است.

منابع تعریف
- موزهٔ جرج ایستمن — فرایندهای عکس و واژهنامهGeorge Eastman Museum — Photographic Processes Video Series & GlossaryGeorge Eastman Museumمشاهدهٔ منبع
- کلیولند — عکس سیانوتایپ City IslandCleveland Museum of Art — City Island, New York (1997.47)Arthur Wesley Dowمشاهدهٔ منبع
پایهٔ اصلی عکس
Primary photographic supportمادهای مانند کاغذ، شیشه یا فلز که ساختار تصویر را حمل میکند؛ مقوا و قاب افزوده لزوماً پایهٔ اصلی نیستند.
منابع تعریف
- راهنمای موزهٔ NPS — مراقبت از مجموعههای عکسNPS Museum Handbook, Part I, Appendix R — Curatorial Care of Photographic CollectionsNational Park Serviceمشاهدهٔ منبع
تاریخ چاپ عکس
Photographic print dateزمان تولید چاپ مثبت؛ با زمان ثبت نگاتیو، رویداد درون تصویر و نصب بر مقوا الزاماً یکسان نیست.
منابع تعریف
- خدمات پارکهای ملی آمریکا — گاهشناسی فرایندهای عکسNPS Conserve O Gram 14/3 — Chronology of Photographic ProcessesNational Park Serviceمشاهدهٔ منبع
- راهنمای موزهٔ NPS — مراقبت از مجموعههای عکسNPS Museum Handbook, Part I, Appendix R — Curatorial Care of Photographic CollectionsNational Park Serviceمشاهدهٔ منبع
کار گرم شیشه
Hot-working glassشکلدادن یا تزئین شیشه در حالت نرم و گرم؛ نام روش را از فن ثبتشدهٔ همان اثر تعیین کنید، نه صرفاً از فرم ظرف.
منابع تعریف
- متروپولیتن — فنون کار گرم شیشه در سرزمینهای اسلامیThe Metropolitan Museum of Art — Hot-worked Glass from Islamic LandsThe Metropolitan Museum of Artمشاهدهٔ منبع
دمش در قالب
Mold-blowingشکلدادن شیشه با دمش در قالب؛ وجود نقش برجسته در یک عکس بهتنهایی اثبات این فن در همهٔ اجزای ظرف نیست.
منابع تعریف
- متروپولیتن — فنون کار گرم شیشه در سرزمینهای اسلامیThe Metropolitan Museum of Art — Hot-worked Glass from Islamic LandsThe Metropolitan Museum of Artمشاهدهٔ منبع
رشتهافزایی شیشه
Glass trailingافزودن رشتهٔ شیشهٔ نرم برای شکلدادن تزئین؛ با خط نقاشیشده روی سطح یکی نیست.
منابع تعریف
- متروپولیتن — فنون کار گرم شیشه در سرزمینهای اسلامیThe Metropolitan Museum of Art — Hot-worked Glass from Islamic LandsThe Metropolitan Museum of Artمشاهدهٔ منبع
شیشهٔ ناپایدار
Unstable glassشیشهای که به دلیل ترکیب و شرایط محیط مستعد تغییر و تخریب است؛ کدری یا پوستهریزی باید توسط محافظ بررسی شود و از عکس حکم قطعی نمیدهد.
منابع تعریف
- مؤسسهٔ حفاظت کانادا — مراقبت از سفال و شیشهCanadian Conservation Institute — Care of Ceramics and Glass, Note 5/1Canadian Conservation Instituteمشاهدهٔ منبع
پایهٔ قلیان
Hookah baseجزء پایهٔ قلیان؛ عنوان، مواد و خاستگاه هر نمونه از رکورد مستقل آن نقل میشود. تصویر، نمونهٔ شیشهٔ آبی رکورد 1961.44 است.

منابع تعریف
- کلیولند — پایهٔ قلیان شیشهایCleveland Museum of Art — Hookah Base (1961.44)مشاهدهٔ منبع
سنجاق سینه
Broochزیور دارای سازوکار اتصال سنجاقی؛ پشت، قفل و سوزن بخشی از مستندسازیاند. تصویر نمونهٔ مروونژی کلیولند است، نه معیار همهٔ سنجاقها.

منابع تعریف
- کلیولند — سنجاق سینهٔ مروونژیCleveland Museum of Art — Brooch (1918.934)مشاهدهٔ منبع
سنجاق آویز
Pendant broochعنوان زیوری با کاربرد سنجاق و آویز؛ امکان و ساختار اتصال باید از همان رکورد بررسی شود. نمونهٔ مصور 2011.410 از Potter Studios است.

منابع تعریف
- کلیولند — سنجاق آویز Potter StudiosCleveland Museum of Art — Pendant Brooch (2011.410)مشاهدهٔ منبع
آبکاری نقره
Silver platingپوشش نقره روی مادهٔ زیرین؛ با نقرهٔ یکپارچه برابر نیست و پاکسازی سایندهٔ مکرر میتواند پوشش را از بین ببرد.
منابع تعریف
- مؤسسهٔ حفاظت کانادا — مراقبت از نقره و حذف تیرگیCanadian Conservation Institute — Silver: Care and Tarnish Removal, Note 9/7Canadian Conservation Instituteمشاهدهٔ منبع
تیرگی نقره
Silver tarnishتغییر سطح نقره که مراقبت و برداشتن آن موضوعهای جدا هستند؛ حذف تیرگی بدون بررسی ممکن است به سطح یا اجزای مجاور آسیب بزند.
منابع تعریف
- مؤسسهٔ حفاظت کانادا — مراقبت از نقره و حذف تیرگیCanadian Conservation Institute — Silver: Care and Tarnish Removal, Note 9/7Canadian Conservation Instituteمشاهدهٔ منبع
زراندودکاری
Gildingافزودن لایهٔ طلا به سطح؛ وجود این تزئین به معنی طلا بودن کل بدنه نیست و رنگ طلایی عکس برای اثبات آن کافی نیست.
منابع تعریف
- متروپولیتن — فنون تزئین سلاح و زرهThe Metropolitan Museum of Art — Techniques of Decoration on Arms and ArmorThe Metropolitan Museum of Artمشاهدهٔ منبع
کوفتهگری
Metal inlayقرار دادن مادهٔ تزئینی در زمینهٔ فلزی؛ جنس زمینه و مادهٔ افزوده باید جدا و بر پایهٔ منبع ثبت شوند.
منابع تعریف
- متروپولیتن — فنون تزئین سلاح و زرهThe Metropolitan Museum of Art — Techniques of Decoration on Arms and ArmorThe Metropolitan Museum of Artمشاهدهٔ منبع
اسیدکاری تزئینی
Decorative etchingایجاد نقش با اثر شیمیایی بر سطح فلز؛ نام یک فن تاریخی است و این تعریف دستور انجام آزمایش روی شیء نیست.
منابع تعریف
- متروپولیتن — فنون تزئین سلاح و زرهThe Metropolitan Museum of Art — Techniques of Decoration on Arms and ArmorThe Metropolitan Museum of Artمشاهدهٔ منبع
نیمزره
Half-suit of armorعنوان مجموعهای محدود از اجزای زره، نه زره کامل؛ نمونهٔ مصور میدانی کلیولند، رکورد 1916.1816 است.

منابع تعریف
- کلیولند — نیمزره میدانیCleveland Museum of Art — Half-Suit of Armor for the Field (1916.1816)مشاهدهٔ منبع
تولوار
Tulwarنام نوع شمشیر در رکوردهای مربوط به هند؛ تاریخ و خاستگاه هر نمونه باید مستقل نقل شود. تصویر متعلق به 1930.704 کلیولند است.

منابع تعریف
- کلیولند — شمشیر تولوارCleveland Museum of Art — Tulwar sword (1930.704)مشاهدهٔ منبع
تاریخ جزء
Component dateتاریخ ثبتشده برای یک جزء مانند تیغه؛ نباید بدون شاهد به قبضه، غلاف یا همهٔ مجموعه تعمیم داده شود.
منابع تعریف
- موزهٔ هنر کلیولند (دسترسی آزاد)The Cleveland Museum of Art — Open Accessمشاهدهٔ منبع
- متروپولیتن — فنون تزئین سلاح و زرهThe Metropolitan Museum of Art — Techniques of Decoration on Arms and ArmorThe Metropolitan Museum of Artمشاهدهٔ منبع
مهر استوانهای
Cylinder sealابزار مهر با سطح حکاکیشدهٔ استوانهای که با غلتاندن، نقش خود را منتقل میکند؛ خود ابزار و نقش حاصل دو موضوع مستندسازی جدا هستند.

منابع تعریف
- موزهٔ کلیولند — مهر استوانهایCleveland Museum of Art — Cylinder Seal (1964.458)مشاهدهٔ منبع
قلمدان
Pen box / Qalamdanمحفظهٔ نگهداری ابزار نوشتن؛ شکل، اجزا و مواد هر نمونه باید از رکورد همان شیء تعیین شوند، نه از عنوان عمومی قلمدان.

منابع تعریف
- موزهٔ کلیولند — قلمدان و دوات صفویCleveland Museum of Art — Pen and Ink Box (1940.689)مشاهدهٔ منبع
تار
Warpرشتههای طولی پایهٔ بافته؛ جنس تار میتواند با پود یا پرز متفاوت باشد و باید جدا ثبت شود.
منابع تعریف
- موزهٔ ویکتوریا و آلبرت — فرش اردبیلVictoria and Albert Museum — The Ardabil Carpet (O54307)مشاهدهٔ منبع
پود
Weftرشتههای عبوری میان تارهای بافته؛ نوع ماده و شیوهٔ عبور آن بخشی از توصیف ساختار بافت است.
منابع تعریف
- موزهٔ ویکتوریا و آلبرت — فرش اردبیلVictoria and Albert Museum — The Ardabil Carpet (O54307)مشاهدهٔ منبع
پرز
Pileبخش برجستهٔ سطح بافتهٔ پرزدار؛ طول، سایش و مادهٔ آن با ساختار پایه یکی نیست.

منابع تعریف
- موزهٔ ویکتوریا و آلبرت — فرش اردبیلVictoria and Albert Museum — The Ardabil Carpet (O54307)مشاهدهٔ منبع
پاپیهماشه
Papier-mâchéمادهٔ ساختهشده با کاغذ و مادهٔ چسباننده؛ در برخی قلمدانها زیرساخت تزئین لاکی است. جنس یک نمونه را از عکس عمومی قطعی ندانید.
منابع تعریف
- موزهٔ کلیولند — قلمدان و دوات صفویCleveland Museum of Art — Pen and Ink Box (1940.689)مشاهدهٔ منبع
شمارهٔ اموال
Accession numberشناسهٔ شیء در مجموعهٔ موزه یا آرشیو؛ با شمارهٔ کاتالوگ تیپ، شمارهٔ سریال سازنده یا شناسهٔ عکس متفاوت است.
منابع تعریف
- موزهٔ هنر کلیولند (دسترسی آزاد)The Cleveland Museum of Art — Open Accessمشاهدهٔ منبع
- موزهٔ متروپولیتنThe Metropolitan Museum of Art — Open Accessمشاهدهٔ منبع
گزارش وضعیت
Condition reportشرح تاریخدارِ وضعیت، آسیبها و مداخلات مشاهدهشده، همراه روش بررسی و محدودیت آن؛ تضمین اصالت نیست.
منابع تعریف
- مؤسسهٔ حفاظت کانادا — راهنمای اقلیم نگهداریCanadian Conservation Institute — Climate guidelines overviewمشاهدهٔ منبع
حفاظت پیشگیرانه
Preventive conservationکاهش عوامل آسیب در محیط، نگهداری و جابهجایی بدون الزام به مداخلهٔ مستقیم بر شیء؛ با مرمت یکی نیست.
منابع تعریف
- مؤسسهٔ حفاظت کانادا — راهنمای اقلیم نگهداریCanadian Conservation Institute — Climate guidelines overviewمشاهدهٔ منبع
حقوق عکس
Photographic rightsحقوق مربوط به تصویر که باید جدا از قدمت یا مالکیت شیء بررسی شود؛ رایگان بودن مشاهدهٔ صفحه مجوز بازنشر نیست.
عمومیانتساب
Attributionنسبت دادن اثر به سازنده، دوره یا خاستگاه بر پایهٔ شواهد؛ عبارتهای احتمالی و اختلاف منابع بخشی از نتیجهاند.
عمومیرونویسی کتیبه
Inscription transcriptionثبت نشانههای خواندهشده از کتیبه با حفظ بخشهای ناقص یا نامطمئن؛ با ترجمه یا تکمیل حدسی برابر نیست.
عمومیقیمت چکش
Hammer priceمبلغ پذیرفتهشده در پایان پیشنهادهای حراج، پیش از هزینههای افزودهٔ قراردادی؛ با قیمت پیشنهادی یا هزینهٔ نهایی خرید یکی نیست.
عمومیحق خریدار
Buyer's premiumکارمزد افزوده بر قیمت چکش طبق شرایط همان حراج؛ نرخ آن را نباید بدون خواندن قرارداد ثابت فرض کرد.
عمومیتصویر جزئیات
Detail photographنمای نزدیک یک بخش مشخص با توضیح محل و مقیاس؛ بهتنهایی وضعیت همهٔ شیء یا اصالت قطعهٔ دیگر را نشان نمیدهد.
عمومیروی سکه
Obverseرویهٔ اصلی سکه که معمولاً نام یا تصویر فرمانروا بر آن است.
سکهپشت سکه
Reverseرویهٔ دوم سکه؛ در سکههای ایرانی غالباً محل ضرابخانه و سال.
سکهلبه
Edgeکنارهٔ سکه؛ صاف، شیاردار یا کتیبهدار.
سکهضرابخانه
Mintمحل ضرب سکه که در سکههای قاجار روی خود سکه نوشته میشود.
سکهعیار
Finenessنسبت فلز گرانبها در آلیاژ، مانند نقرهٔ ۰٫۹۰۰.
سکهواریته
Varietyتفاوت ثبتشده در طرح، حروف یا ابعاد که گونهای مستقل میسازد.
عمومیپاترن / نمونهٔ آزمایشی
Patternسکهٔ آزمایشی که به جریان عمومی نرسیده است.
سکهبازضرب
Restrikeضرب دوبارهٔ یک سکه با سنبههای اصلی در تاریخی متأخرتر.
سکهاسکناس نمونه
Specimenنسخهٔ نمایشی بدون اعتبار پولی، معمولاً با سوراخ یا چاپ «نمونه».
اسکناساسکناس جایگزین
Replacement noteاسکناسی که جایگزین نسخهٔ معیوب در چاپ میشود و سریال متمایز دارد.
اسکناسواترمارک
Watermarkنقش درون خمیر کاغذ که در برابر نور دیده میشود.
اسکناسنخ امنیتی
Security threadنوار تعبیهشده در کاغذ برای جلوگیری از جعل.
اسکناسچاپ مغزدار / انتاگلیو
Intaglioروش چاپ گودچاپ که برجستگی محسوس ایجاد میکند.
اسکناسدندانه
Perforationسوراخهای جداکنندهٔ تمبرها؛ با دندانهسنج اندازهگیری میشود.
تمبربدون دندانه
Imperforateتمبری که با قیچی جدا میشده است.
تمبرسورشارژ
Surchargeچاپ روی تمبر برای تغییر ارزش اسمی.
تمبرچاپ رویهم
Overprintچاپ افزوده روی تمبر موجود بدون تغییر ارزش.
تمبرپاکت روز نخست
First-day coverپاکتی با مهر نخستین روز انتشار تمبر.
تمبرخلاص
Escapementسازوکاری که انرژی را به نوسانگر میرساند و زمان را میشمارد.
ساعتترازو / بالانس
Balance wheelچرخ نوسانگر ساعت مکانیکی.
ساعتکوک کلیدی
Key windکوک با کلید جداگانه؛ نشانهٔ ساعتهای قدیمیتر.
ساعتکوک تاجی
Keyless / stem windکوک از راه تاج بدون کلید.
ساعتفیوزه
Fuseeقرقرهٔ مخروطی برای یکسانسازی نیروی فنر، رایج در ساعتهای انگلیسی.
ساعتکالیبر
Caliberشناسهٔ طراحی و ابعاد حرکت ساعت.
ساعتعارضه / کمپلیکیشن
Complicationهر کارکرد افزون بر نمایش ساعت و دقیقه.
ساعتانگ عیار
Hallmarkنشان رسمی عیار فلز روی قاب که در انگلستان تاریخگذاری را ممکن میکند.
ساعتمنشأ / پیشینهٔ مالکیت
Provenanceزنجیرهٔ مستند مالکیت یک شیء.
عمومیدرجهبندی
Gradingسنجش استاندارد وضعیت نگهداری یک شیء.
عمومیدریک
Daricسکهٔ زرین هخامنشی با نقش شاهکماندار؛ پشت آن فقط نقش سنبه دارد.
سکهسیگلوس
Siglosسکهٔ سیمین هخامنشی همنقش با دریک.
سکهدرهم
Drachm / Dirhamسکهٔ سیمین پایه در دورههای اشکانی، ساسانی و اسلامی.
سکهچهاردرهمی
Tetradrachmسکهٔ سیمین برابر چهار درهم، رایج در ضرابخانههای یونانیمآب و اشکانی.
سکهدینار
Dinarسکهٔ زرین دورهٔ اسلامی؛ در نظام ریال، یکصدم ریال.
سکهفلس
Falsسکهٔ مسین دورهٔ اسلامی برای داد و ستد روزانه.
سکهعرب-ساسانی
Arab-Sasanianدرهمهای ساسانینقش با افزودههای عربی در حاشیه، ضربشده پس از فتح.
سکهشاهی
Shahiواحد پول خرد صفوی و قاجار؛ بعدها سکهٔ مسین.
سکهعباسی
Abbasiسکهٔ سیمین که از دورهٔ شاهعباس یکم رواج یافت.
سکهقران
Qiranسکهٔ سیمین قاجار؛ در ۱۳۱۱ خورشیدی جای خود را به ریال داد.
سکهتومان
Tomanواحد شمارش پول در ایران؛ در نظام ریال برابر ۱۰ ریال.
عمومیریال
Rialواحد رسمی پول ایران از ۱۳۱۱ خورشیدی؛ برابر ۱۰۰ دینار.
عمومیضرب چکشی
Hammered coinageضرب دستی سکه میان دو سنبه؛ روش رایج پیش از ضرب ماشینی ۱۸۷۷ در ایران.
سکهنقش سنبه
Incuse punchفرورفتگی بینقش در پشت سکههای کهن مانند دریک.
سکهآتشدان
Fire altarنقش پشت درهم ساسانی، معمولاً با دو نگهبان در دو سو.
سکهشیر و خورشید
Lion and Sunنشان رسمی ایران در دورههای قاجار و پهلوی بر سکه، تمبر و نشانها.
عمومیشمارهٔ پیک
Pick numberشمارهٔ اسکناس در کاتالوگ استاندارد جهانی (SCWPM).
اسکناسامضاها
Signature combinationترکیب امضای مقامهای بانک ناشر که در اسکناسهای ایران واریته میسازد.
اسکناسانتشار باقری
Baghdadi issueنام رایج نخستین تمبرهای شیر ایران در ۱۸۶۸ میلادی.
تمبرانتشار موقت
Provisionalتمبر اضطراری یا سورشارژ برای رفع کمبود؛ از گروههای پرجعل تمبر ایران.
تمبرمهر باطله
Cancellationمهر ادارهٔ پست روی تمبر برای جلوگیری از استفادهٔ دوباره.
تمبر