راهنمای اسکناس
Banknote collecting guide
شناسایی سری، امضا و چاپخانه، مسیرهای خرید و عوامل ارزش در اسکناسهای کاغذی و پلیمری.

گامهای شناسایی
ناشر و سری را تعیین کنید؛ در ایران هر دورهٔ سیاسی سری و امضای متفاوت دارد و همین امضاها گونههای جدا میسازند.
نام چاپخانه (مثلاً Thomas De La Rue، Bradbury Wilkinson، چاپخانهٔ بانک مرکزی) معمولاً ریز در حاشیه چاپ شده است.
پیشوند و دامنهٔ شمارهٔ سریال را ثبت کنید؛ پیشوندهای جایگزین (replacement) ارزش جداگانه دارند.
واترمارک، نخ امنیتی و چاپ برجسته را در برابر نور و با لمس بررسی کنید.
شمارهٔ Pick را از کاتالوگ استاندارد کاغذ پول جهان بیرون بیاورید.
ثبت سری و واریته
ارزش اسمی، صادرکننده، تاریخ، امضاها، چاپخانه، پیشوند سریال و شمارهٔ مرجع را جدا ثبت کنید.
هر دو روی اسکناس را مستقیم و در نور یکنواخت عکاسی کنید؛ برای واترمارک و نخ امنیتی یک عکس نورگذران جدا بگیرید.
گونهٔ جایگزین، نمونه، لغوشده یا سوراخشده را با اسکناس رایج یکسان ثبت نکنید؛ وضعیت حقوقی انتشار بخشی از هویت آن است.
اختلاف رنگ ناشی از نور یا اسکن را واریته ننامید مگر کاتالوگ معتبر آن را جدا کرده باشد.
اصالت و دستکاری
چاپ برجسته، همترازی طرح دو رو، کیفیت ریزنوشته و ویژگیهای امنیتی را با نمونهٔ مرجع همان سری مقایسه کنید.
پاکشدن مهر، تغییر شمارهٔ سریال، افزودن حاشیه و ترمیم پارگی باید در نور مایل و فرابنفش بررسی شود.
کاغذ سفیدشده، اتوکشیده یا شسته ممکن است ظاهری بهتر اما بافت و رنگ غیرطبیعی داشته باشد.
ارزیابی از روی عکس کموضوح قطعی نیست؛ برای نمونههای ارزشمند از گواهی مستقل استفاده کنید.
نگهداری و نمایش
اسکناس را در پوشهٔ شفاف بیاثر و بدون PVC نگه دارید و برای جا دادن در قاب آن را تا نکنید.
نور مستقیم و رطوبت ناپایدار باعث رنگپریدگی و شکنندگی کاغذ میشود؛ نمایش طولانیمدت را محدود کنید.
از چسب نواری، لمینت و برچسب روی اسکناس استفاده نکنید؛ این مداخلات معمولاً برگشتناپذیرند.
شمارهٔ داخلی مجموعه را روی پوشه بنویسید، نه روی خود اسکناس.
از کجا بخریم
این سایت فروشنده نیست و قیمت اعلام نمیکند؛ نامهای زیر فقط جاهایی است که چنین اشیایی در آنها معامله میشود.
حراجهای کاغذ پول و فروشندگان عضو انجمن بینالمللی کاغذ پول.
نمایشگاههای اسکناسشناسی برای بررسی حضوری کیفیت کاغذ.
سکوهای اینترنتی تنها با عکس هر دو رو در نور یکنواخت و بدون قاب.
برآورد ارزش
وضعیت در اسکناس تعیینکنندهتر از سکه است: یک تای ساده میتواند قیمت را چند برابر کم کند.
شمارهٔ سریال خاص (رند، پیاپی، تکرقمی) و جفت پیاپی ارزش افزوده دارند.
اسکناس پرسشده یا شستهشده عملاً ترمیمشده است و باید با همان عنوان معامله شود.
برای واحدهای تورمی، قیمتهای قدیمی بیاعتبارند؛ همیشه معاملهٔ تاریخدار مبنا باشد.
منابع این راهنما
- کاتالوگ استاندارد اسکناسهای جهان (پیک)Standard Catalog of World Paper Money (Pick)Albert Pick و ویراستاران بعدی · Krause Publications
- انجمن بینالمللی اسکناسشناسیInternational Bank Note Society (IBNS)مشاهدهٔ منبع
- نمایهٔ سریهای بانک ملی ایرانBanknote.ws — Bank Melli Iran series indexمشاهدهٔ منبع
- RealBanknotes — Iran, Shah issuesمشاهدهٔ منبع
- PMG / NumisMaster World Note Price Guideمشاهدهٔ منبع
- بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایرانCentral Bank of the Islamic Republic of Iranمشاهدهٔ منبع