تاریخ پست و تمبر ایران
Persian postal history and stamps
از نخستین تمبرهای شیر در ۱۸۶۸ تا تمبرهای پهلوی و جمهوری اسلامی — با نکتههایی دربارهٔ چاپها، سورشارژها و جعلهای رایج.
نخستین تمبرها
نخستین تمبرهای ایران در ۱۸۶۸ میلادی با نقش شیر منتشر شد؛ این سری با نام «باقری» نیز شناخته میشود.
این تمبرها با کلیشههای دستی چاپ شدهاند و تفاوتهای کوچک کلیشه (نوع) برای مجموعهداران تخصصی اهمیت دارد.
ایران در ۱۸۷۷ میلادی به اتحادیهٔ جهانی پست پیوست و پس از آن تمبرهایی با نوشتهٔ فرانسوی نیز منتشر شد.
قاجار
سریهای ناصرالدینشاه، مظفرالدینشاه، محمدعلیشاه و احمدشاه تصویر شاه یا نشان شیر و خورشید دارند.
سورشارژها و انتشارهای موقت (Provisional) فراواناند و بخش بزرگی از جعلهای تمبر ایران در همین گروه است.
برای تمبرهای گران این دوره گواهی کارشناس معتبر پیش از خرید ضروری است.
پهلوی و جمهوری اسلامی
تمبرهای پهلوی تصویر رضاشاه و محمدرضاشاه و بناهای تاریخی را دارند؛ تمبرهای یادبود از دههٔ ۱۳۳۰ پرشمار شد.
پس از ۱۳۵۷ نخست روی تمبرهای موجود سورشارژ زده شد و سپس سریهای تازه منتشر شد.
کاتالوگهای اسکات، استنلی گیبنز و کاتالوگ تخصصی ایران شمارهگذاری جداگانه دارند؛ هر شماره را همراه نام کاتالوگ ثبت کنید.
نشانههای جعل
دندانه، نوع کاغذ و روش چاپ را با نمونهٔ معتبر مقایسه کنید.
مهر باطلههای جعلی روی تمبر اصل هم وجود دارد؛ مهر را جدا از تمبر بسنجید.
بازچسب، ترمیم و افزودن دندانه از دستکاریهای رایج است.
تمبر و سند پستی را جدا بشناسید
ارزش اسمی، طرح، روش چاپ، دندانه، کاغذ و سورشارژ را با مرجع همان انتشار تطبیق دهید؛ رنگ عکس بهتنهایی گونهٔ رنگ را تعیین نمیکند.
مهر باطله، تاریخ و محل مصرف را جدا از اصالت خود تمبر بررسی کنید؛ تمبر اصل میتواند مهر متأخر یا نامرتبط داشته باشد.
روی پاکت، محل تمبر، مهرهای عبور و پشت پاکت را مستند کنید؛ تمبر را برای تکمیل پرونده از سند جدا نکنید.
شمارهٔ اسکات، گیبنز و مرجع تخصصی را با نام و ویرایش ثبت کنید؛ همارزی شمارهها باید از تطبیق تیپ حاصل شود.
سورشارژ را از تصویر عمومی استنتاج نکنید
حروف، محل، جهت و رنگ سورشارژ باید در عکس همان انتشار خوانا باشد. تصویر تمبر پایه جای تصویر سورشارژ را نمیگیرد؛ اگر جزئیات لازم دیده نمیشود، انتساب گونه را نامطمئن نگه دارید.
منابع این راهنما
- دانشنامهٔ ایرانیکا — تمبرهای پستی ایرانEncyclopaedia Iranica — Philately i. The Postage Stamps of IranRoman Siebertzمشاهدهٔ منبع
- مرجع تمبرشناسی پرسیفیلاPersiphila Philatelic Reference (Mehrdad Sadri)مهرداد صدریمشاهدهٔ منبع
- First Issues Collectors Club — Iran (Persia)مشاهدهٔ منبع
- کاتالوگ اسکاتScott Standard Postage Stamp CatalogueAmos Media
- کاتالوگ استنلی گیبونزStanley Gibbons Stamp CatalogueStanley Gibbons
- بررسی تقلبهای تمبر — پروندههای ایرانStamp Forgeries of the World — Iran surveysمشاهدهٔ منبع
- انجمن مطالعات تمبرشناسی ایرانIran Philatelic Study Circle — Catalogمشاهدهٔ منبع