خلاص میله‌ای (وِرژ)
مستندVerge escapement
Échappement à verge / Spindelgang
کهن‌ترین خلاص مکانیکی ساعت‌های اروپایی. چرخ تاج با دو پالت روی میله‌ای عمود بر آن درگیر می‌شود. در ساعت‌های جیبی تا میانهٔ سدهٔ نوزدهم به‌کار می‌رفت و حضور آن نشانهٔ قدمت است.
نوع مدخل: مفهوم / مرجع فنی
تصاویر مستند
شرح، صاحب عکس، رکورد اصلی و وضعیت حقوق اعلام‌شدهٔ هر تصویر جداگانه آمده است.
دربارهٔ این مدخل
بازنویسی فارسی شرحِ مقالهٔ «Verge escapement» در ویکی‌پدیای انگلیسی؛ متن با کمک مدل زبانی از همان منبع برگردانده شده، هر جمله در بازبینی دوم با منبع سنجیده شده و هر عدد آن به‌طور خودکار با منبع مقابله شده است.
نام این سازوکار از واژه لاتین «virga» به معنای چوب یا میله گرفته شده است. در ساعت‌های اولیه، این خلاص با یک «فولیو» (foliot) یا چرخ تعادل ابتدایی همراه بود که شامل یک میله افقی با وزنه‌هایی در انتها بود و بر روی یک میله عمودی به نام «وِرژ» نصب می‌شد. این سازوکار باعث نوسان فولیو به عقب و جلو حول محور عمودی خود می‌شد و نرخ ساعت با جابه‌جایی وزنه‌ها روی فولیو قابل تنظیم بود.
اگرچه هیچ‌یک از سازوکارهای اصلی اولیه بدون تغییر باقی نمانده‌اند، اما ساعت‌هایی مانند ساعت صومعه دانستیبل (۱۲۸۳ میلادی) و ساعت کاخ ویسکونتی در میلان (۱۳۳۵ میلادی) از نمونه‌های اولیه این فناوری هستند. با اختراع پاندول در میانه سده هفدهم، بسیاری از ساعت‌های وِرژ برای استفاده از فناوری دقیق‌تر پاندول بازسازی شدند.
مقالهٔ اصلی — بازیابی ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ — پروانهٔ متن منبع: CC BY-SA 4.0. مقالهٔ دانشنامهٔ همگانی جای کاتالوگ تخصصی را نمی‌گیرد؛ داده‌های جدول و منابع زیر جداگانه سنجیده می‌شوند.
مشخصات فنی
| دورهٔ کاربرد در ساعت جیبی | سدهٔ شانزدهم تا میانهٔ سدهٔ نوزدهم |
|---|---|
| نوع درگیری | اصطکاکی — نوسانگر هیچ‌گاه آزاد نمی‌شود |
| دامنهٔ نوسان | بزرگ |
| حساسیت به وضعیت قرارگیری | بالا |
| قاب رایج همراه | غالباً قاب دوتایی (pair case) |
جزئیات تکمیلی رکورد منبع
| مقالهٔ مرجع ویکی‌پدیا | Verge escapement (en) |
|---|---|
| رکورد بازیابی‌شده | https://en.wikipedia.org/wiki/Verge_escapement |
| تاریخ بازیابی | 2026-10-27 |
نشانه‌های شناسایی
چرخ تاج (crown wheel) عمود بر صفحهٔ حرکت و شکم‌دادگی قاب از نشانه‌های بیرونی رایج‌اند.
بسیاری از ساعت‌های ورژ در سدهٔ نوزدهم به خلاص اهرمی تبدیل شده‌اند؛ آثار سوراخ‌کاری تازه روی صفحه نشانهٔ این تبدیل است.