راهنمای شناخت سکه های ساسانی نقره
درهم خسرو دوم، ضرب بیشاپور
پدیدآور / مالک عکس: Wikimedia Commons · پروانه: CC BY-SA 2.5
درهم نقره — ساسانی · منبع اصلی عکس و شرایط استفادهپاسخ کوتاه
سکه های ساسانی نقره یا درهم‌ها، با ویژگی‌های ثابتی شامل نیم‌رخ شاه با تاج اختصاصی در رو و آتشدان با دو نگهبان در پشت سکه شناخته می‌شوند [1]. شناسایی دقیق این سکه‌ها نیازمند بررسی سال سلطنت، علامت ضرابخانه و سبک خاص تاج هر پادشاه است [1]. پس از سقوط ساسانیان، والیان عرب با حفظ این ساختار و افزودن عبارت‌های عربی، سکه‌هایی موسوم به عرب-ساسانی ضرب کردند که پیوند تاریخی این دو دوره محسوب می‌شوند [2].
ویژگی‌های ظاهری سکه های ساسانی نقره
درهم‌های نقره ساسانی به عنوان فراوان‌ترین سکه‌های باستانی در مجموعه‌های ایرانی شناخته می‌شوند که از نقره با عیار بالا (نزدیک به ۰٫۹۰۰) ضرب شده‌اند [1]. وزن این سکه‌ها در طول دوره ساسانی در بازه ۳٫۹ تا ۴٫۲ گرم ثابت مانده و قطر آن‌ها بسته به دوره تاریخی بین ۲۸ تا ۳۳ میلی‌متر متغیر است [1].
طرح استاندارد این سکه‌ها شامل نیم‌رخ شاه رو به سمت راست با تاج شخصی و کوریمبوس در روی سکه است [1]. در پشت سکه نیز نقش یک آتشدان با دو نگهبان دیده می‌شود که علامت ضرابخانه در میدان چپ و سال سلطنت به عدد پهلوی در میدان راست آن درج شده است [1].
نحوه شناسایی و انتساب سکه‌ها
برای انتساب دقیق، تاج شاه به دلیل منحصربه‌فرد بودن برای هر پادشاه، کلید اصلی شناسایی است و پیشنهاد می‌شود از کاتالوگهای معتبر نظیر گوبل (SNS) استفاده شود [1]. سال سلطنت بر اساس سال جلوس پادشاه محاسبه شده و در میدان راست پشت سکه قابل مشاهده است [1].
علامت ضرابخانه که شامل نشانه‌ای دو تا چهار حرفی است، در میدان چپ پشت سکه قرار دارد [1]. برای تطبیق علائم ضرابخانه‌ها، استفاده از جدول‌های مرجع سکه‌شناسی توصیه می‌شود [1].
تفاوت درهم‌های ساسانی و عرب-ساسانی
پس از فروپاشی حکومت ساسانی، سنت ضرب سکه توسط والیان عرب با سبک خسرو دوم پرویز ادامه یافت [2]. تفاوت اصلی در این است که سکه‌های عرب-ساسانی دارای افزوده‌های عربی مانند عبارت «بسم الله» در حاشیه هستند، در حالی که درهم‌های خالص ساسانی فاقد این نوشته‌ها بوده و تنها به خط پهلوی هستند [2].
در سکه‌های عرب-ساسانی، نام والی که دستور ضرب داده است معمولاً در میدان روی سکه به خط پهلوی درج می‌شود [2]. این سکه‌ها با تاریخ‌گذاری‌های مختلفی مانند هجری قمری، یزدگردی و پس‌ازیزدگردی ضرب شده‌اند [2].
پرسش‌های پرتکرار
- عوامل موثر بر ارزش و اصالت سکه های ساسانی نقره چیست؟
- ارزش و اعتبار یک سکه به عوامل متعددی از جمله وضعیت ظاهری، اصالت و مستندات تاریخی آن بستگی دارد [1]. برای اطمینان از اصالت و نوع سکه، تطبیق نهایی باید با ارجاع به کاتالوگهای تخصصی معتبر مانند کاتالوگهای دانشگاهی یا منابعی نظیر آلبوم (Album) انجام شود [2, 3, 4].
منابع این مقاله در کاتالوگ
- [1] درهم نقره — ساسانی — Sasanian silver drachm · شناسهٔ منبع: gobl-sns، grifterrec، bm، numista-iran، commons
- [2] درهم عرب-ساسانی — Arab-Sasanian drachm · شناسهٔ منبع: album-checklist، malek-arab-sasanian، grifterrec، iranica، commons
این مقاله فقط بر پایهٔ مدخل‌های بالا نوشته شده و قیمت یا ارزش بازاری اعلام نمی‌کند. برای جزئیات کامل، منابع اصلی و عکس‌ها به هر مدخل مراجعه کنید.