کتاب‌های چاپ سنگی دورهٔ قاجار
تأییدشدهQajar lithographed books
چاپ سنگی روشی مسطح است که آلویس زنه‌فلدر (پراگ ۱۷۷۱ – مونیخ ۱۸۳۴) ابداع کرد و در اوایل سدهٔ نوزدهم از راه روسیه به ایران رسید. کتاب چاپ سنگی قاجاری، با خط کاتب و تصویرگری چاپی، ردهٔ مستقلی در مجموعه‌داری کتاب است.
نوع مدخل: سری / مجموعهٔ انتشار
تصاویر مستند
شرح، صاحب عکس، رکورد اصلی و وضعیت حقوق اعلام‌شدهٔ هر تصویر جداگانه آمده است.
دربارهٔ این مدخل
بازنویسی فارسی شرحِ مقالهٔ «چاپ سنگی» در ویکی‌پدیای فارسی؛ متن با کمک مدل زبانی از همان منبع برگردانده شده، هر جمله در بازبینی دوم با منبع سنجیده شده و هر عدد آن به‌طور خودکار با منبع مقابله شده است.
فناوری چاپ سنگی که توسط آلویس زنه‌فلدر ابداع شد، بر اساس دفع متقابل آب و چربی عمل می‌کند. در ایران، میرزا صالح شیرازی نخستین دستگاه چاپ سنگی را در زمان فتحعلی‌شاه قاجار از مسکو به تبریز آورد. نخستین کتاب‌های چاپ شده با این روش در تبریز شامل قرآن در سال ۱۲۵۰ هجری قمری و زاد المعاد در سال ۱۲۵۱ هجری قمری بودند.
در سال ۱۲۵۹ هجری قمری، فردی به نام عبدالعلی اسباب چاپ سنگی را به تهران آورد و کتاب‌هایی نظیر تاریخ معجم و پطر کبیر را منتشر کرد. این روش به دلیل هزینه پایین و سهولت در مقایسه با چاپ سربی، به مدت ۵۰ سال یگانه روش چاپ در ایران بود و به خوشنویسان اجازه می‌داد هنر خود را در سرلوح، ترنج‌اندازی و تصاویر کتاب‌ها به کار گیرند.
مقالهٔ اصلی — بازیابی ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ — پروانهٔ متن منبع: CC BY-SA 4.0. مقالهٔ دانشنامهٔ همگانی جای کاتالوگ تخصصی را نمی‌گیرد؛ داده‌های جدول و منابع زیر جداگانه سنجیده می‌شوند.
مشخصات رده
| فناوری | چاپ مسطح (لیتوگرافی) |
|---|---|
| ابداع‌کننده | آلویس زنه‌فلدر (۱۷۷۱–۱۸۳۴) |
| مسیر ورود به ایران | از راه روسیه، اوایل سدهٔ نوزدهم |
| ویژگی دیداری | متن به خط کاتب، نه حروف سربی |
جزئیات تکمیلی رکورد منبع
| مقالهٔ مرجع ویکی‌پدیا | چاپ سنگی (fa) |
|---|---|
| رکورد بازیابی‌شده | https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%86%D8%A7%D9%BE_%D8%B3%D9%86%DA%AF%DB%8C |
| تاریخ بازیابی | 2026-10-27 |
نشانه‌های شناسایی
متن دست‌نویسِ چاپ‌شده را با نسخهٔ خطی اشتباه نگیرید؛ در چاپ سنگی همهٔ نسخه‌ها یکسان‌اند.
شمار نسخه‌ها و تیراژ هر کتاب بدون سند ثبت نمی‌شود.