مبانی سکه‌شناسی

یک سکهٔ ایرانی می‌تواند به پنج نظام تاریخی متفاوت تاریخ خورده باشد. خواندن درست تاریخ، پیش‌شرط هر انتساب است.

شناخت فلز، نخستین گام شناسایی هر سکه است. طلا و نقره فلزهای ارزشی‌اند و عیار آن‌ها با نسبت هزارم بیان می‌شود؛ مس، برنز، مس‌ونیکل، برنج و آلومینیوم فلزهای پایه‌اند و ارزش سکه در آن‌ها از ارزش اسمی و کمیابی می‌آید نه از فلز.

نام یا نشان ضرابخانه، محل ضرب سکه را مشخص می‌کند و در سکه‌های اسلامی معمولاً به‌صورت عبارت «ضرب…» با نام شهر می‌آید. در سکه‌های ایرانی پیش از تمرکز ضرب در تهران، ده‌ها ضرابخانهٔ ولایتی فعال بودند و همین تنوع، اساس تفکیک تیپ‌ها در کاتالوگ‌هاست.

واریته تفاوت عمدی یا تصادفی در سنبه است که به گروهی از سکه‌ها تکرار می‌شود؛ خطای ضرب رویداد تک‌قلمی در فرایند تولید است؛ بازضرب، ضرب دوبارهٔ یک تیپ با تاریخ قدیمی در سال‌های بعد است. این سه مفهوم در بازار مدام با هم اشتباه می‌شوند.